مدرن چیست؟

دوران مدرن، دورانِ اکتشافات علمی، کنار رفتن خرافه های مذهبی و بر آمدن نهضت اصلاح گرایانه بود.

تعبیر مدرن، از واژه لاتین modo به معنای «همین الان» گرفته شده است. اما سوال اینجاست که انسان از چه زمانی «مدرن» بوده است؟  شاید در پاسخ به این سوال بتوان گفت مدرنیته و مدرنیسم با ریشه های عمیق در تحولات تاریخی محصول قرن چهاردهم و رنسانس به بعد به شمار می رود. آنچه که تحت عنوان مدرنیته از آن یاد می شود چیزی نیست جز دستاوردهای عمیق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فکری، فرهنگی و ... در تمامی حوزه های حیات فردی و اجتماعی بشر. این دستاوردها و تحولات گرچه از گذشته های دور شروع شدند لیکن اوج آنها را می توان از قرن هجدهم دانست. شاید بتوان گفت دوران مدرن از جایی آغاز می شود که رنه دکارت؛ پدر فلسفه مدرن به جای مفهوم من-خدا، مفهوم من-من را مطرح کرد. با آغاز عصر روشنگری یا عصر حصول عقلانیت دوران مدرن آغاز شد. یکی از زمینه های پیدایش روشنگری انقلاب های علمی بود. دوران مدرن که به آن عصر تحول تکنولوژیک نیز می گویند، دورانِ دستاوردها و اکتشافات علمی، انقلاب صنعتی، اکتشافات جغرافیایی، رفورماسیون و اصلاح دینی، کنار رفتن خرافه های مذهبی و بر آمدن نهضت های اصلاح گرایانه بود. در این دورانِ آگاهی، «علم» قصد داشت که با دستاوردهای خود به تمامی مسائل انسانی پاسخ دهد. از جمله این دستاوردها در عرصه های گوناگون می توان به اختراع اتوموبیل، اتوبوس، تراکتور و هواپیما در عرصه تکنولوژی های نوین، اختراع دستگاه تلگراف، موج رادیویی، سینما در عرصه رسانه های گروهی و سرگرمی، پیدایش علم ژنتیک در (1900)، پیدایش علم روانکاوی توسط فروید (1900)، کشف اورانیوم و اشعه رادیو اکتیو، نظریه کوانتوم، نظریه های نسبیت عام و خاص انیشتین در عرصه علم اشاره کرد که تحولات بسیار زیادی را رقم زد. مدرنیسم  در عرصه هنربه صراحت ایدئولوژی رئالیسم  را رد می‌کند و در یک رویکرد انتقادی به کارهای گذشته از طریق بازنویسی، تجدید نظر، تقلید مسخره‌آمیز در اشکال جدید، الحاق و تکرار به گسترش مفاهیم و خلق هنری می‌پردازد. هر چند در مورد تاریخ آغاز مدرنیسم در عرصه هنر توافق نظر بین تاریخ‌نویسان و متفکران وجود ندارد، اما به شکل خاص قرن بیستم، محمل شکوفایی و اوج مدرنیسم در هنر است. همچنین دوران مدرن در رویدادهای تاریخی چون انقلاب آمریکا و فرانسه و دو اعلامیه ی استقلال امریکا و اعلامیه ی حقوق بشر و شهروند 1789 فرانسه تجلی می‌یابد. اواخر دوره مدرن که تقریباً در اواسط قرن هجدهم آغاز شد و شامل نقاط عطف قابل توجهی همچون جنگ هفت ساله، انقلاب فرانسه، انقلاب صنعتی و واگرایی بزرگ بود. در این دوره برای نخستین بار در تاریخ بشر جمعیت جهان در سال 1804 به یک میلیارد نفر رسید؛ یک میلیارد بعدی فقط کمی بیش از یک قرن بعد در سال 1927 به‌وقوع پیوست. همچنین از ویژگی های دوران مدرن می توان به موضوعاتی از قبیل اعتلای فردیت و نقد سنت نام برد.  فرد در این دوره با ظهور به شکل سوژه دکارتی، خود را ارباب و مالک طبیعت اعلام می کند و از فردیت خود آگاه می شود و بر آزادی‌های فردی تأکید می شود. افسون‌زدایی از جهان، جدایی دین از دولت و تأکید بر علم گالیله‌ای و نیوتونی همراه با انقلاب‌های علمی و صنعتی در غرب از ویژگی های دیگر دوران مدرن است. دوران مدرن دوران عقل ابزاری  به معنای تسلط انسان بر طبیعت، علم و تکنولوژی است و همچنین دوران عقل انتقادی  به معنای تأکید بر سوژه ی خودمختار که شناسنده ی خود و جهان است.


گردآورنده: سمیرا حسنی پارسا

منابع: صورتبندی مدرنیته و پست مدرنیته؛ بسترهای تکوین تاریخی و تکامل اجتماعی

عقل افسرده؛ تاملاتی در باب تفکر مدرن نوشته مراد فرهاد پور