عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی

نزدیک به یک قرن است که روانشناسان به دنبال تشخیص عوامل مؤثر در پیشرفت تحصیلی هستند.

پیشرفت تحصیلی یکی از اهداف مهم آموزش است که یک ساختار چند بعدی را شامل و اغلب از طریق میانگین نمرات مشخص میشود. این متغیر میتواند تأثیر بسزایی بر وضیعت ، جنبه های متعدد زندگی انسان از جمله شغل، وضعیت اجتماعی، بهزیستی، سلامت جسمی و درآمد گذارد. نزدیک به یک قرن است که روانشناسان به دنبال تشخیص عوامل مؤثر و پیش بینی کننده در پیشرفت تحصیلی هستند (چامورو پرموزیک). به همین منظور در چند دهۀ اخیر متغیرهای گوناگونی به عنوان پیش بینی کننده های پیشرفت تحصیلی در دانشجویان مورد توجه محققان قرار گرفته است. از جملۀ آن متغیرها میتوان به، نیاز به  سرمایه های روانشناختی، شناخت و بهزیستی روانشناختی اشاره کرد. با اینکه عوامل متعددی می توانند بر پیشرفت تحصیلی تأثیر بگذارند امّا بهزیستی روانشناختی یکی از مهمترین متغیرهای تأثیرگذار بر پیشرفت تحصیلی است. پیشرفت تحصیلی و بهزیستی هر دو نقش مهمی در زندگی افراد ایفا میکنند و زندگی انسانها را به شدت تحت تأثیر قرار میدهند (روپل،لیرچ، والتر) . بهزیستی روانشناختی را می توان خوشبختی، شادی و داشتن احساسات که در آن فرد در تلاش است توانایی های مثبت در زندگی تعریف نمود،بالقوه خود را شکوفا کند. این متغیر دارای شش مؤلفۀ پذیرش خود، روابط مثبت با دیگران، زندگی هدفمند، تسلط بر محیط، خودمختاری و رشد فردی است.

پذیرش خود: این مقیاس نگرش مثبت و پذیرش خود می سنجد و به معنای آن است که فرد جنبه های مختلف خویش را می پذیرد و احساس مثبتی درباره آن و گذشته خود دارد.

تعامل مثبت با دیگران: ظرفیت کافی برای برقراری روابط گرم و رضایت بخش با دیگران و توانایی درک بده بستان روابط انسانی را ارزیابی می کند.

هدفمندی در زندگی: یعنی اعتقاد به این موضوع که زندگی جهت مند و دارای معنا است.

تسلط بر محیط:توانایی و ظرفیت فرد در مدیریت و تسلط بر محیط را می سنجد.

خودمختاری: یک حس نیرومند از فردیت و آزادی شخصی را ایجاد و توسعه به عنوان یک شخص را مورد ارزیابی قرار میدهد.

رشد شخصی: احساس رشد مداوم و توسعه بهعنوان یک شخص را مورد ارزیابی قرار می دهد.

یکی دیگر از عواملی که می تواند بر موفقیت و شکست تحصیلی دانشجویان اثرگذار باشد نیاز به شناخت است. این متغیر یک مفهوم کلی و صفت نسبتاً پایدار انگیزه درونی می باشد از که توسط کاسیوپو و پتی معرفی شده است. نیاز به شناخت به عنوان تمایل به مشارکت، بهره گیری و لذت بردن از تلاشهای شناختی تعریف می شود. این متغیر یک پیوستار دو قطبی است که در یک سمت آن نیاز به شناخت بالا و در سمت دیگر آن نیاز به شناخت پایین قرار دارد. افرادی که نیاز به شناخت بالایی دارند از تفکر کردن رضایت دارند و از این کار لذت می برند، در حالی که افراد با نیاز به شناخت پایین تفکر را به مثابۀ خفگی می دانند و تنها زمانی مشارکت می کنند که انگیزه بالایی در آنها وجود داشته باشد. علاوه بر نیاز به شناخت، ذهن آگاهی را نیز می توان مرتبط با پیشرفت تحصیلی دانست. ذهن آگاهی یکی از عوامل مهم در زمینه افزایش موفقیت و پیشرفت تحصیلی است(بِنِت، دُرجی). ذهن آگاهی فرصت تعامل با لحظۀ حال و در لحظه بودن است (جانکاوسکی، هالس) بدون آنکه درگیر گذشته شویم. ذهن آگاهی، یعنی آگاهی و پذیرش بدون قضاوت روانی که شخص از لحظه به لحظه تجربه به عنوان یک پادزهر مؤثر بالقوه در برابر روان پریشانی های شایع در نظر گرفته می شود. تأثیرات مثبتی از ذهن آگاهی در زمینه های مختلف از عملکردهای انسان یافت شده است که از مهمترین آنها می توان به  عاطفی، شناختی،رفتاری، تحصیلی و روابط بین شخصی اشاره نمود (جانکاوسکی، هالس). در مطالعه های که در زمینه ذهن آگاهی به انجام رساندند به این نتیجه دست یافتند که ذهن آگاهی با عملکرد و پیشرفت تحصیلی بالا همراه است.